Priča o SD Radnički


Te 1920. godine, kada je osnovan Beogradski radnički sport klub, treba to reći na samom početku, nakon završetka Velikog rata iz kog smo izašli kao pobednici, nakon stvaranja nove države, čije čak ni granice nisu još uvek bile definisane, u gradu u kojem su se posledice rata videle na svakom koraku, a rane zbog žrtava kojih skoro ni jedna porodica nije bila pošteđena još nisu zarasle, probudio se neki do tada neviđeni i neočekivani elan i entuzijazam.
S jedne strane, zbog ostvarenja davnašnjih želja za ujedinjenjem svih južnoslovenskih naroda, a s druge zbog revolucionarnih dešavanja u Sovjetskom Savezu, a potom u Nemačkoj, Mađarskoj i drugde, među manje ili više obespravljenim radnicima koji su se sve više osvešćivali i postajali radnička klasa, rodila se nada da se udruženi mogu izboriti za svoja prava i položaj u društvu. I da ne iznosimo sad poznate istorijske činjenice o pobedi komunista na lokalnim izborima u Beogradu i u još tridesetak gradova u zemlji koja se još uvek zvala Kraljevina Srba, Hrvata i Slovenaca, nekako je bilo logično da se osnuje i prvi Beogradski radnički sport klub. Osim želje za bavljenjem sportom, u ovom slučaju fudbalom, zajedno sa sebi sličnima, važan faktor, naravno, bio je i onaj socijalno-politički. A to što je radnička partija osvojila Beogradsku skupštinu, a potom i brojna mesta u Parlamentu Kraljevine, samo je bio razlog više vlastima da te radničke pobede ponište, a partiju zabrane i gurnu je u ilegalu.
I, to će biti usud koji će ovu partiju, a i Radnički i njegove članove, pratiti narednih dvadesetak godina, sve do početka Drugog svetskog rata, pa i tokom njega. Jer, Radnički svih tih godina nije bio samo sportsko društvo, već mnogo više od toga, da ne objašnjavamo, podsetimo se samo divne serje "Više od igre". Uz nesporne sportske uspehe koje su tih decenija postizali njegovi fudbaleri, rvači i bokseri, mnogo je jača bila ekipa njegovih članova koji su se kroz rad u njemu borili za radnička prava. I, mada bi se o tome mogle mnoge knjige napisati i u tom smislu mnoga imena pomenuti, dovoljno je reći da su članovi Radničkog tih decenija bili brojni revolucionari čija će imena nositi (ili još uvek nose) ulice, trgovi, škole ... I, da ne nabrajamo dalje, od čuvenih Sedam sekretara SKOJ-a čija smo imena napamet učili u školi, čak petorica su bili članovi Radničkog. Baš kao što je, upravo zbog tih ciljeva, kako bi u sebi imao i naprednu žensku omladinu, već 1922. osnovan i klub u hazeni, preteči današnjeg rukometa, pošto su svi ostali sportovi bili muški.
I, da tu završimo sa časnom i ponosnom predratnom istorijom "Crvenog Radničkog", ovde ćemo samo napomenuti da je tih godina konstantno imao i svoju izuzetno jaku i kvalitetnu kulturnu sekciju, koja je, osim za zabavu i prikupljanje novca za rad, kroz prodaju ulaznica, bila i svojevrsna škola u kojoj su se radnici, neki po prvi put, sretali sa kulturom i umetnošću.
S početkom Drugog svetskog rata, društvo koje je i pre njega često bivalo proganjano i zabranjivano, a njegovi članovi hapšeni i kažnjavani, prestaje sa radom, ali ne i njegovi prekaljeni članovi, od kojih većina odlazi u partizane ili ostaje u gradu vodeći ilegalni partijski rad.
NJegova revolucionarna i časna istorija, kao i činjenica da je čak 116 njegovih članova u tom ratu dalo svoje živote, da su desetorica bili španski borci, da su od pet poslednjih predratnih predsednika društva čak četvorica poginula prvih godina u NOB, a da je čak 18-oro njih proglašeno Narodnim herojima, bila je i glavni razlog da je Radnički bio prvo sportsko društvo koje je obnovilo svoj rad odmah posle oslobođenja Beograda 1944. godine i da mu je, legenda kaže, tada zbog ratnih zasluga ponuđen stadion predratne Jugoslavije. Što su njegovi rukovodioci "s gnušanjem" odbili, ne želeći da igraju na stadionu na kom se igrao fudbal za vreme rata. Pa je taj stadion nešto kasnije dodeljen novoosnovanoj Crvenoj zvezdi, da bi stadion drugog predratnog velikana BSK-a bio dodeljen Partizanu. A Radničkom - igralište na Vilinim vodama, da bi na njemu stekli nadimak "Majstori s Dunava".
Tih prvih posleratnih godina, kao pečurke posle kiše, ponovo, ili po prvi put, sad već na Crvenom krstu, gde Radnički, koji, seleći se uglavnom iz kafane u kafanu, nikada nije imao svoje prostorije, prvi put dobija svoj dom u predratnoj Sokolani. Tu, u dvorištu svoga Doma, članovi Radničkog, od sportista do članova uprave i navijača, početkom pedesetih dobrovoljnim radom grade stadion malih sportova sa tribinama za 5.000 gledalaca, a ispod njih čak i kuglanu. I tu negde, dok su oni veliki, novoosnovani državni klubovi i društva dobijali stadione, terene na Kalemegdanu i druge prostore u gradu, Radnički, navikao na skromnost i večitu nemaštinu, brusi svoj duh, sazdan iz večite borbe, dostojanstva, šarma i duhovitosti svojstvenih Crvenom krstu, Zvezdari, Čuburi i kraju kojim dominiraju privatne kućice sa dvorištima, zanatske radnjice i kafanice, golubari i mangupi starog kova, što je osim hrabrosti podrazumevalo i fer-plej i duh, uvek spreman za igru i šalu. Sve to zajedno i još mnogo više, ugradilo se u Duh zajedništa, Duh Krstaša, Duh Radničkog...
Upravo tu, na svojim rukama građenom malom stadionu, u vreme kad su se i utakmice u svim ekipnim sportovima igrale napolju, na otvorenim terenima, niču i prve šampionske generacije košarkašica, boksera, rvača, rukometašica, košarkaša, čiji mečevi pune mali stadion, a da na njemu dobar deo publike čine svi sportisti Radničkog, kao i komšije "iz kraja".
Uz pojedinačne državne titule boksera, rvača i džudista, kao i medalje koje su kao reprezentitivci Jugoslavije osvajali fudbaleri, košarkaši, košarkašice i kuglaši, prvu ekipnu titulu na Crveni krst 1959. donose džudisti da bi 1961. godine Prvenstvo Jugoslavije osvojile i košarkašice, a sličan uspeh tih šezdesetih godina ponovile još pet puta. Tih godina stižu i tri titule omladinskih prvaka Jugoslavije, izuzetne generacije košarkaša koja će svoju mitsku titulu državnog prvaka osvojiti 1973. godine, u vreme kad je košarka postala sport broj 1 u Jugoslaviji, u konkurenciji mnogo jačih i bogatijih klubova, zaradivši usput i onaj predivni nadimak "Romantičari sa "Crvenog krsta".
Tih šezdesetih godina, sa prvom titulom "zimskog prvaka Jugoslavije" svoju blistavu nisku uspeha najavljuju i rukometašice koje prvu titulu državnog prvaka osvajaju 1972. da bi, osvojivši ih ukupno 14, uz tri Kupa evropskih šampiona (i još tri finala) i tri titule Kupa pobednika kupova osvojile i desetine medalja kao reprezentativke Jugoslavije, na Olipijskim igrama, Svetskim i Evropskim prvenstvima. Svoje prve ekipne titule sedamdesetih i osamdesetih godina osvajaju i rvači, odbojkašice, šahisti i bokseri, kojima će to uspeti četiri puta u SFRJ i još pet puta kasnije u onoj smanjenoj Jugoslaviji. U svim ovim sportovima osvojeno je još na desetine pojedinačnih državnih titula i medalja u dresu Reprezentacije Jugoslavije, a u tim pojedinačnim uspesima pridružiće im se i gimnastičarke, karatisti, strelci, atletičari, džudisti...
Svih tih godina svoj ponosni život, kao društvo intelektualaca, ljubitelja prirode i ideala koji se ne mogu meriti takmičarskim rezultatima živeli su planinari Radničkog ponoseći se kao najvećim trofejom - svojim planinarskim domom na Prokletijama koji su sami izgradili i gotovo pola veka ga održavaju, po čemu su jedinstveni. Po mnogo čemu mračne devedesete i godine koje su sledile, teške za sve, a posebno za Radnički, jer u društvu koje je promenilo politički sistem i ideologiju, na "Crveni Radnički" često se gleda kao na "relikt starih vremena", bez mnogo razumevanja za svetlu i revolucionarnu tradiciju, pa i sve ono što su njegovi sportisti dali državi u kojoj su postojali, ma kako se ona zvala.
Poslednjih decenija, pa i godina, iako je i u njima bilo pojedinačnih rezultata vrednih pažnje, o Radničkom se češće pričalo kao o društvu čiji slavni klubovi "zamrzavaju" svoj rad, takmiče se u ligama nedostojnim njihove tradicije ili o tome kako im "na Krstu" seku struju, kako im se gomilaju dugovi za komunalije, kako štrajkuju glađu i kako im preti gašenje.
LJudi na čelu društva, među kojima i neke od njegovih legendi, međutim, prihvatili su se nezahvalnog posla, da pokušaju da spasu što se spasti može i da dostojanstveno proslave vek postojanja kao najstarije sportsko društvo u Srbiji. Shvatajući o kakvoj se tradiciji i kakvom društvu radi u pomoć je priteklo i državno rukovodstvo i ... evo nas ovde s novim nadama i novim elanom da ponovo oživimo onaj Duh Radničkog po kojem je svih ovih decenija čuven. A kad u tome uspemo doći će ponovo i bolji sportski rezultati.
U ovom tekstu, ako ste do sada primetili, namerno nije pomenuto ni jedno ime, iz jednostavnog razloga što Radnički ima stotine sportista, revolucionara, trenera i sportskih entuzijasta koji su svoje živote utkali u njega i pominjanjem nekih od tih imena ne bi znali gde da prekinemo a da se o većinu ne ogrešimo. Svima njima dužnu pažnju poklonićemo u monografiji koju povodom velikog jubileja pripremamo.
A da ovaj kratak osvrt i ponosnu istoriju Radničkog završimo nečim lepim i optimističkim, pomenućemo samo da je tokom svih ovih decenija u svojim redovima imao i zvanično najbolje sportiste na svetu, članove raznih Kuća slavnih, najleše devojke, najviše i najjače sportiste, brojne intelektualce koji su uz sport završavali fakultete, doktorirali i postajali profesori Univerziteta, umetnike, šmekere i prijatelje koji su stvarali taj Duh sa Crvenog krsta kojim se danas ponosimo. I koji moramo negovati, jer nas sve ove godine iza nas na to obavezuju.